Pembe bir şekerleme, kırmızı bir meyve dolgusu ya da çilek aromalı bir süt tatlısı. Türkiye'de üretilip ABD'ye gönderilen bu ürünlerden biri FD&C Red No. 3 (eritrosin, E127) içeriyorsa, 15 Ocak 2027'den sonra ABD'de yasal olarak satılamayacak. Üstelik ABD, petrol bazlı sentetik boyaların tamamını gıdalardan adım adım çıkarıyor; bazı eyaletler de kendi yasaklarını getirdi.
Bu yazıda ABD'deki takvimi, AB ve Türkiye ile farkları, bilimsel arka planı ve ihracatçılar için bir kontrol listesini özetliyoruz.
Takvim: ABD'de neler oldu?
Ocak 2025: FDA, Red No. 3'ün gıdalarda ve yutulan ilaçlarda kullanım iznini iptal etti. Gıdalar için uyum tarihi 15 Ocak 2027, yutulan ilaçlar için 18 Ocak 2028.
22 Nisan 2025: ABD Sağlık Bakanlığı (HHS) ve FDA, petrol bazlı boyaları aşamalı olarak kaldırma planını açıkladı. Plan; Citrus Red No. 2 ve Orange B için iptal sürecini, kalan altı boyanın sanayiyle birlikte "gelecek yılın sonuna kadar" çıkarılmasını ve doğal alternatiflerin onayının hızlandırılmasını içeriyordu.
9 Mayıs 2025: Galdieria ekstresi mavisi ve kalsiyum fosfat onaylandı, kelebek bezelyesi çiçeği ekstresinin kullanım alanı genişletildi.
14 Temmuz 2025: Gardenya (genipin) mavisi onaylandı. FDA, sektörden Red No. 3'ü son tarihten önce çıkarmasını istedi.
5 Şubat 2026: "No artificial colors" beyanına yeni yaklaşım getirildi. Pancar kırmızısı onaylandı, spirulina ekstresinin kullanım alanı genişletildi.
22–23 Temmuz 2026: Sosis ve frankfurter kabuklarında kullanılan Orange B'nin izni nihai kararla kaldırıldı. Olgun portakal kabuğunda kullanılan Citrus Red No. 2 için kaldırma önerisi yayımlandı. Öneriye görüş süresi 24 Ağustos 2026'da doldu.
Red No. 3: Neden zorunlu bir yasak?
FDA'nın kararı, ABD Gıda, İlaç ve Kozmetik Yasası'ndaki Delaney maddesine dayanır. Bu madde, insanda ya da hayvanda kansere yol açtığı gösterilen bir renk katkısının listelenmesine izin vermez. Red No. 3, yüksek maruziyette erkek sıçanlarda tiroit tümörlerine yol açmıştır.
Dikkat çekici olan, FDA'nın bu tümörlerin insanlar için sınırlı önem taşıdığını ve mevcut kullanım düzeylerinde insanlarda riskin olası görünmediğini kendisinin yazmasıdır. Ancak Delaney maddesi risk düzeyini tartmaya izin vermediği için izin iptal edilmiştir. Bu ayrım müşteri ve tüketici iletişimi için önemlidir: Karar yeni bir zehirlilik bulgusundan değil, yasal bir zorunluluktan kaynaklanır.
15 Ocak 2027'den sonra Red No. 3 içeren gıda ABD'de tağşiş edilmiş (adulterated) sayılır. ABD'de satışa sunulan ithal ürünler de bu kurala tabidir.
Kalan altı boya: Hukuken izinli, ticari olarak geri çekiliyor
FD&C Red No. 40, Yellow No. 5, Yellow No. 6, Blue No. 1, Blue No. 2 ve Green No. 3 için bugün itibarıyla bir iptal kararı yoktur. Geçiş, sanayinin gönüllü taahhütlerine dayanıyor. Nisan 2025 açıklamasında hedef 2026 sonuydu. FDA'nın taahhüt takip sayfası (Ekim 2026 güncellemesi) ise sanayiyle bu altı boyayı 2027 sonuna kadar çıkarmak için çalışıldığını belirtiyor. Sayfada üretici, perakendeci ve sektör derneklerine ait otuzu aşkın taahhüt yer alıyor.
Pratikte belirleyici olan çoğu zaman yönetmelik değil, ABD'deki alıcınızın spesifikasyonu olacaktır.
Doğal renklendiriciler: "AB'de izinli" ile "ABD'de izinli" aynı şey değil
ABD'de doğal kaynaklı renklendiriciler de FDA'nın ön onayına tabidir ve yalnızca listelendikleri ürün gruplarında kullanılabilir. Örneğin 2025'te onaylanan kalsiyum fosfat yalnızca tüketime hazır tavuk ürünleri, beyaz şekerleme kaplamaları, donut şekeri ve draje şekeri için listelenmiştir.
Bu nedenle AB'de E kodu olan bir doğal renklendiricinin ABD'de sizin ürün kategorinizde listelendiğini 21 CFR Kısım 73 üzerinden ayrıca doğrulamak gerekir.
Eyaletler: Federal takvimden önce gelen kurallar
California (AB 418): 1 Ocak 2027'den sonra Red dye 3, bromlu bitkisel yağ, potasyum bromat veya propilparaben içeren gıdaların eyalette üretimi, satışı ve dağıtımı yasaktır.
California (AB 2316): 31 Aralık 2027'den itibaren devlet okullarında Blue 1, Blue 2, Green 3, Red 40, Yellow 5 ve Yellow 6 içeren gıda ve içecekler sunulamaz.
West Virginia (HB 2354): Yedi boya, okul yemeklerinde 1 Ağustos 2025'ten itibaren yasaktır. Eyalette satılan gıdalarda ise aynı yedi boya ile BHA ve propilparaben 1 Ocak 2028'den itibaren yasaklanmaktadır.
AB ve Türkiye ile karşılaştırma
ABD'deki boyaların AB'deki karşılıkları: Red No. 40 = E129 (allura kırmızısı AC), Yellow No. 5 = E102 (tartrazin), Yellow No. 6 = E110 (gün batımı sarısı FCF), Blue No. 1 = E133 (parlak mavi FCF), Blue No. 2 = E132 (indigotin), Red No. 3 = E127 (eritrosin). Green No. 3 ise AB'nin izinli renklendirici listesinde yer almaz.
AB: 1333/2008 sayılı Tüzük'ün 24. maddesi ve Ek V'i uyarınca E110, E104, E122, E129, E102 veya E124 içeren gıdaların etiketinde, renklendiricinin adı ya da E numarasıyla birlikte "çocuklarda aktivite ve dikkat üzerinde olumsuz etkisi olabilir" anlamındaki ilave bilgi zorunludur. E127'nin kullanımı ise çok dar bir ürün grubuyla sınırlıdır ve Ek II Bölüm A uyarınca tüketiciye doğrudan satılamaz.
Türkiye: Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği, 1333/2008 sayılı Tüzük'e paralel hazırlanmıştır. Yönetmeliğin 24. maddesi, Ek-V'te listelenen renklendiricileri içeren gıdalar için aynı ilave etiket bilgisini zorunlu tutar.
Özetle AB ve Türkiye "izin ver, etikette uyar" yaklaşımını benimserken ABD, Red No. 3'ü yasaklıyor, diğer boyalarda ise gönüllü taahhütler ve eyalet yasalarıyla ilerliyor. AB pazarına uygun bir reçete ABD için kendiliğinden uygun değildir; bunun tersi de geçerlidir.
Bilimsel arka plan
Tartışmanın odağındaki çalışma, 2007'de The Lancet'te yayımlanan Southampton çalışmasıdır. Randomize, çift kör, plasebo kontrollü bu çalışmada, sentetik renklendirici karışımları ve sodyum benzoat içeren içeceklerin 3 yaş ve 8/9 yaş grubundaki bazı çocuklarda hiperaktif davranışı artırdığı bildirilmiştir.
EFSA 2008'de çalışmayı değerlendirmiş, karışımların bazı çocuklarda aktivite ve dikkat üzerinde küçük bir etkisi olduğuna dair sınırlı kanıt bulunduğunu, ancak sonuçların kabul edilebilir günlük alım miktarlarını (ADI) değiştirmek için temel oluşturamayacağını belirtmiştir. 2009'daki yeniden değerlendirmede E104, E110 ve E124'ün ADI değerleri düşürülmüş, E102, E122 ve E129'unki değiştirilmemiştir. EFSA, 2009–2016 arasında daha önce izin verilmiş 41 renklendiricinin tamamını yeniden değerlendirmiştir.
California Çevre Sağlığı Tehlike Değerlendirme Ofisi (OEHHA), 2021'de FDA onaylı yedi sentetik boyayı değerlendirmiştir. Rapora göre sentetik boyaların tüketimi bazı çocuklarda hiperaktivite ve diğer nörodavranışsal sorunlarla sonuçlanabilir ve mevcut federal güvenli alım düzeyleri çocukların davranışsal sağlığını yeterince korumayabilir.
Bilimsel değerlendirmeler aynı noktada buluşmuyor; ihracatçı için ise hedef pazarın kuralı ve alıcının spesifikasyonu geçerlidir.
ABD'ye ihracat yapanlar için kontrol listesi
Reçete envanteri: ABD'ye giden tüm ürünlerde renklendiricileri FD&C adı ve E koduyla listeleyin. Dolgu, krema, kaplama, süsleme, meyve preparatı ve renkli premiks gibi yarı mamulleri de dahil edin.
Tedarikçi spesifikasyonları: Renklendirici ve renkli yarı mamul tedarikçilerinden bileşim beyanı ile ABD'deki listeleme durumunu (21 CFR Kısım 73 veya 74) ve ürün kategorinize uygunluğunu yazılı olarak isteyin.
Pazar haritası: Hangi ürünün hangi eyalete ve kanala gittiğini alıcınızla netleştirin.
Stabilite ve raf ömrü: Doğal renklendiriciler ısı, ışık, pH ve oksijene genellikle daha duyarlıdır. Antosiyaninlerin tonu pH ile değişir, pancar kırmızısı ısıya duyarlıdır. Testleri gerçek proses ve depolama koşullarında, raf ömrü sonuna kadar renk ölçümüyle yapın.
Renk tonu farkı: Hedef renk standardını ve kabul toleransını alıcıyla birlikte belirleyin, onaylı numune saklayın.
Etiket: ABD bileşen listesini yeni reçeteye göre güncelleyin. AB'ye de giden ortak ambalajlarda Ek V uyarısını gözden kaçırmayın.
Maliyet ve tedarik sürekliliği: Doz, birim maliyet ve ikinci tedarikçi seçeneğini önceden hesaplayın.
Değişiklik yönetimi: Yeni renklendiricinin taşıyıcı ve yardımcı maddelerini tehlike analizine ve alerjen değerlendirmesine alın. BRCGS Food, IFS Food ve FSSC 22000 gibi GFSI onaylı standartlar, hedef pazarın yasal gerekliliklerine uyumu bekler; ABD gereklilikleri mevzuat takip kaydınızda yer almalıdır.
Stok ve sevkiyat: Raf ömrü 15 Ocak 2027'yi aşacak Red No. 3 içeren sevkiyatları ithalatçınızla şimdiden değerlendirin.
Öne çıkan riskler: şekerlemede parlak kırmızı, mavi ve yeşil tonlar; içecekte asidik ortam ve ışık; unlu mamulde pişirme sıcaklığı ve süslemeler; süt ürünlerinde meyve preparatları ve ısıl işlem.
"No artificial colors" beyanına dikkat
ABD mevzuatında (21 CFR 101.22) "artificial color" tanımı, kaynağına bakılmaksızın her renk katkısını kapsar. Bu yüzden beyan pratikte yalnızca renk eklenmemiş ürünlerde kullanılabiliyordu.
FDA'nın 5 Şubat 2026 tarihli mektubuna göre, 21 CFR Kısım 74'teki (FD&C sertifikalı) renkleri içermeyen gıdalarda "No artificial colors", "Made without artificial colors" ve "No added artificial colors" beyanları için FDA yaptırım uygulamayacaktır. Bu bir yönetmelik değişikliği değil, idari takdirdir. Beyan yanıltıcı olmamalı ve diğer tüm etiket kurallarına uyulmalıdır. Yarı mamulden gelen tek bir FD&C rengi bile beyanı geçersiz kılar. ABD için hazırlanan beyanı, o pazarın kurallarını kontrol etmeden başka pazarların etiketlerine taşımayın.
Devamı için
Katkı maddesi beyanı ve etiket gerekliliklerini mevzuatın mantığıyla ele almak isteyen ekipler için Suswise Akademi'nin Gıda Mevzuatına Giriş ve Etiketleme Yönetmeliği Eğitimi sayfasını inceleyebilirsiniz.
Kaynaklar
Food and Drug Administration. Color Additive Petition From Center for Science in the Public Interest, et al.; Request To Revoke Color Additive Listing for Use of FD&C Red No. 3 in Food and Ingested Drugs. Final amendment; order. Federal Register. 2025;90(10):4628–4634. Docket No. FDA-2023-N-0437. https://www.federalregister.gov/d/2025-00830
Food and Drug Administration. Revocation of the Color Additive Listing for Use of Orange B on Casings or Surfaces of Frankfurters and Sausages. Final order. Federal Register. 23 Temmuz 2026. FR Doc. 2026-14910; Docket No. FDA-2025-C-3543. https://www.federalregister.gov/d/2026-14910
Food and Drug Administration. Proposal To Revoke the Color Additive Listing for Use of Citrus Red No. 2 on the Skins of Mature Oranges. Federal Register. 2026;91:46330. Docket No. FDA-2026-N-6304. https://www.federalregister.gov/d/2026-14909
Food and Drug Administration. FDA Takes Further Steps to Remove Outdated Authorizations for Color Additives in Food. Basın duyurusu, 22 Temmuz 2026. https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-takes-further-steps-remove-outdated-authorizations-color-additives-food
U.S. Department of Health and Human Services. HHS, FDA to Phase Out Petroleum-Based Synthetic Dyes in Nation's Food Supply. Basın duyurusu, 22 Nisan 2025. https://www.hhs.gov/press-room/hhs-fda-food-dyes-food.html
Food and Drug Administration. Tracking Food Industry Pledges to Remove Petroleum Based Food Dyes. Güncelleme: 16 Ekim 2026. https://www.fda.gov/food/color-additives-information-consumers/tracking-food-industry-pledges-remove-petroleum-based-food-dyes
Food and Drug Administration. FDA Approves Three Food Colors from Natural Sources. Basın duyurusu, 9 Mayıs 2025. https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-three-food-colors-natural-sources
Food and Drug Administration. FDA Approves Gardenia (Genipin) Blue Color Additive While Encouraging Faster Phase-Out of FD&C Red No. 3. Basın duyurusu, 14 Temmuz 2025. https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-gardenia-genipin-blue-color-additive-while-encouraging-faster-phase-out-fdc-red-no-3
Food and Drug Administration. FDA Takes New Approach to "No Artificial Colors" Claims. Basın duyurusu, 5 Şubat 2026. https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-takes-new-approach-no-artificial-colors-claims
Food and Drug Administration. Letter to the Food Industry on "No Artificial Colors" Labeling Claims. 5 Şubat 2026. https://www.fda.gov/food/food-chemical-safety/letter-food-industry-no-artificial-colors-labeling-claims
Office of the Governor of California. Signing message, Assembly Bill 418 (The California Food Safety Act). 7 Ekim 2023. https://www.gov.ca.gov/wp-content/uploads/2023/10/AB-418-Signing.pdf
California Department of Education. Competitive Foods and Beverages (AB 2316, Education Code 49431 ve 49431.5). https://www.cde.ca.gov/LS/NU/he/compfoods.asp
California Department of Education. SPI Applauds Groundbreaking Nutrition Legislation. Release #24-42, 30 Ağustos 2024. https://www.cde.ca.gov/nr/ne/yr24/yr24rel42.asp
West Virginia Legislature. Enrolled Committee Substitute for House Bill 2354. 2025 Regular Session. https://www.wvlegislature.gov/Bill_Text_HTML/2025_SESSIONS/RS/bills/hb2354%20sub%20enr.pdf
Regulation (EC) No 1333/2008 of the European Parliament and of the Council of 16 December 2008 on food additives. Official Journal of the European Union, L 354, 31.12.2008, s. 16. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32008R1333
Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği. Resmî Gazete. 30 Haziran 2013; Sayı: 28693.
McCann D, Barrett A, Cooper A, Crumpler D, Dalen L, Grimshaw K, ve ark. Food additives and hyperactive behaviour in 3-year-old and 8/9-year-old children in the community: a randomised, double-blinded, placebo-controlled trial. Lancet. 2007;370(9598):1560–1567. doi:10.1016/S0140-6736(07)61306-3
EFSA Panel on Food Additives, Flavourings, Processing Aids and Food Contact Materials (AFC). Assessment of the results of the study by McCann et al. (2007) on the effect of some colours and sodium benzoate on children's behaviour. EFSA Journal. 2008;660. doi:10.2903/j.efsa.2008.660
European Food Safety Authority. EFSA updates safety advice on six food colours. 12 Kasım 2009. https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/091112
European Food Safety Authority. Food colours (yeniden değerlendirme programı, 2009–2016). https://www.efsa.europa.eu/en/topics/topic/food-colours
Office of Environmental Health Hazard Assessment (OEHHA), California Environmental Protection Agency. Health Effects Assessment: Potential Neurobehavioral Effects of Synthetic Food Dyes in Children. Nisan 2021. https://oehha.ca.gov/risk-assessment/report/health-effects-assessment-potential-neurobehavioral-effects-synthetic-food-dyes-children